Türk Tabipleri Birliği (TTB), İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) davasında bazı günler 14-15 saat süren duruşmaların fiziksel, ruhsal ve bilişsel yorgunluğa yol açabileceğini açıkladı. Hazırlanan bilimsel değerlendirmede, yargılama koşullarının kişilerin sağlığı ve savunma kapasiteleri üzerindeki etkilerine dikkat çekildi.
TTB, uzun süre uyanık kalma, yetersiz dinlenme, yoğun stres ve fiziksel yorgunluğun dikkat, hafıza, muhakeme ve karar verme gibi bilişsel işlevleri olumsuz etkileyebileceğini bildirdi. Taşikardi, hipotansiyon ve hipoglisemi gibi bedensel etkilerin de ortaya çıkabileceği kaydedildi.
Değerlendirmede, bu etkilerin birbirini artırarak kişinin kendini koruma kapasitesini ve genel işlevselliğini zayıflatabileceği belirtildi.
MÜDAFİLER VE SANIKLAR AÇISINDAN RİSK
Sanıkların ve müdafilerin ağır ceza tehdidi, tutukluluk ve belirsizlik nedeniyle yoğun stres altında olduğu hatırlatıldı. Müdafilerin her gün en az 100 kilometre yol kat etmek zorunda kaldığı, İstanbul’daki duruşmaların ise bazı günlerde gece yarısını ve sonrasını bulduğu aktarıldı.
TTB, bu koşulların sanıkların kendilerini ifade etme ve haklarını koruma, müdafilerin de savunma görevlerini etkin biçimde yerine getirme kapasitelerini azaltabileceğini kaydetti.
“YORMA” YASAĞINA DİKKAT ÇEKİLDİ
Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 148/1. maddesine atıf yapılan değerlendirmede, sanık ve şüphelinin beyanının özgür iradeye dayanması gerektiği vurgulandı. Özgür iradeyi engelleyici nitelikteki “yorma” dahil bedensel veya ruhsal müdahalelerin yasak olduğu hatırlatıldı.
Sağlık bilimleri açısından yorgunluğun yalnızca hissedilen bir durum olmadığına işaret eden TTB, uzun süreli uyanıklık ve yetersiz dinlenmenin kişinin değerlendirme ve karar verme kapasitesini azaltabileceğini belirtti.
“ADİL YARGILAMA UYGUN KOŞULLARDA YÜRÜTÜLMELİ”
Bilimsel değerlendirmenin sonuç bölümünde, mevcut koşulların sanıkların, müdafilerin ve diğer yargılama öznelerinin sağlığını olumsuz etkileyebileceği ifade edildi. Savunma, sorgu, soru sorma ve beyanda bulunma gibi faaliyetlerin de bu şartlarda zorlaşabileceği bildirildi.
TTB, adil yargılama süreçlerinin yeterli dinlenme olanağı sağlayan, kişilerin fiziksel, ruhsal ve bilişsel bütünlüklerini gözeten koşullarda yürütülmesi gerektiğini vurguladı.
Değerlendirmede ayrıca sürecin “insan eliyle oluşturulmuş travma” olarak değerlendirilmesi ve Dünya Sağlık Örgütü’nün ICD-10 sınıflandırmasındaki Y07.3 koduyla tanımlanan “işkence ve diğer zalimane, insanlık dışı ya da aşağılayıcı muamele” kapsamında ele alınmasının uygun olacağı görüşüne yer verildi.
TTB’nin değerlendirmesi, duruşma süreleri ile dinlenme koşullarının sanıklar, müdafiler ve diğer yargılama öznelerinin sağlığı gözetilerek düzenlenmesi gerektiğine işaret etti.
Yorumlar